hoe het werkt

Clomifeen heeft een werking tegenovergesteld aan het vrouwelijk hormoon oestrogeen. Het stimuleert hiermee het lichaam tot de afgifte van follikelstimulerend hormoon (FSH) en luteïniserend hormoon (LH), de hormonen die noodzakelijk zijn voor ovulatie. Het medicijn gedraagt zich als dus als een 'anti-oestrogeen' en overtuigt het lichaam ervan dat het oestrogeen-niveau laag is. In reactie daarop produceert het lichaam alle noodzakelijke hormonen die een follikel doen groeien. Het werkt direct op de hypothalamus (een onderdeel van de hersenen) en zorgt hiermee voor een verhoogde (puls) afgifte van het hormoon GnRH. Daarnaast wordt de hypofyse (klier onder de hersenen) gevoeliger voor dit GnRH, wat resulteert in een verhoogde productie van FSH en LH en uiteindelijk mogelijk een eisprong.
Clomifeen kan het lichaam ertoe aanzetten om twee - tot driemaal de normale hoeveelheid oestrogeen te produceren. Clomifeen stimuleert de ovulatie niet rechtstreeks maar op een indirecte manier door de reeks van gebeurtenissen rond de ovulatie terug te brengen naar een normale toestand. Bij vrouwen die geen rijpe follikels produceren, kan clomifeen helpen om voor de ovulatie rijpe eicellen te produceren.
De anti-oestrogene eigenschappen kunnen ook van invloed zijn op andere organen. Sommige vrouwen kunnen merken dat hun baarmoederhalsslijm niet dun en helder (waterig) wordt, zoals normaal gesproken in reactie op oestrogeen en in afwachting van de ovulatie. Ook kan de baarmoederbekleding niet voldoende zijn voorbereid.
Om deze reden wordt bij elke controle ook de dikte van het baarmoederslijmvlies gemeten.

naar boven

hoe het wordt gebruikt

Clomifeen is een tabletje dat gedurende vijf dagen via de mond wordt ingenomen, in het algemeen beginnend op dag 3 - 7 van uw cyclus (dag 1 is de eerste dag van volledige menstruale bloeding). Het effect kan in sommige gevallen thuis worden bewaakt door het bijhouden van de basale lichaamstemperatuur, maar het is aan de arts om de beste strategie te bepalen voor de controle van de effecten van het medicijn. De manier van controleren is met name afhankelijk van de reden waarvoor een vrouw clomifeen voorgeschreven krijgt en wat het beoogde doel ervan is. Meestal geven artsen er de voorkeur aan dat hun patiënten de praktijk bezoeken. Vaak worden de eerste cycli met clomifeen nauwkeurig gecontroleerd tot er een eisprong is opgetreden. Als de juiste dosering gevonden is, dan kunnen de controles in de daaropvolgende cycli versoepeld worden. Omdat zich in reactie op clomifeen meerdere follikels kunnen ontwikkelen, wordt vaak een echografie van de eierstokken gebruikt om de ontwikkeling van follikels te volgen.

Als het medicijn gebruikt wordt voor enkel ovulatie-inductie, dan wordt aan paren geadviseerd om gedurende een week om de andere dag gemeenschap te hebben, te beginnen een paar dagen na de laatste dag van de medicatie.

Er bestaat geen perfecte formule om de juiste dosering te voorspellen - de behandeling begint met een tablet van 50 milligram per dag gedurende vijf dagen. Er is een verband tussen lichaamsgewicht en dosering. Omdat het zwangerschapspercentage bij een dubbele dosis niet hoger is, is het zinloos om een hogere dosis te vragen. Als de eerste kuur echter geen ovulatie veroorzaakt, wordt bij de tweede kuur de dosering met 1 tablet verhoogd. De doses worden telkens met 50 milligram verhoogd tot 150 milligram (3 tabletten) is bereikt. Succes bij 200 milligram of 250 milligram is zeldzaam en worden daarom niet gebruikt. Als bij 150 milligram geen ovulatie is bereikt, wordt de clomifeenkuur als mislukt beschouwd en worden andere behandeling toegepast.

naar boven

mogelijke bijwerkingen

In principe kan elk medicijn bijwerkingen geven, variërend van ernstig tot helemaal geen. Niet iedereen hoeft deze te merken. Soms merkt iemand helemaal geen bijwerkingen. Bij het geven van medicijnen moet altijd een afweging worden gemaakt tussen het beoogde effect en de eventuele bijwerkingen. Bij het gebruik van eisprongopwekkende medicijnen rechtvaardigt over het algemeen het beoogde effect (om zwanger te worden) het gebruik van de medicijnen.

Omdat clomifeen werkt als een anti-oestrogeen, kunnen er bijwerkingen zijn die veroorzaakt worden door een relatief tekort aan vrouwelijk hormoon (een situatie die enigszins te vergelijken is met de overgang).

• Ongeveer 10% van de patiënten meldt opvliegers bij dit medicijn.
• Meer dan 5% van de patiënten meldt een gezwollen buik, opgeblazen gevoel, pijn en gevoeligheid.
• Ongeveer 2% van de patiënten meldt ongemak aan de borsten, misselijkheid en braken.
• Minder dan 2% van de patiënten meldt symptomen met betrekking tot het gezichtsvermogen, hoofdpijn of haaruitval.
• 5% van de patiënten ontwikkelt cysten.
• Clomifeen kan stug baarmoederhalsslijm veroorzaken, omdat het het lichaam laat denken dat de oestrogeenniveaus laag zijn. Slecht baarmoederhalsslijm kan een succesvolle bevruchting verhinderen.
• Een (controleerbare) verhoogde kans op meerlingzwangerschappen.

Het gebruik van clomifeen is ook in verband gebracht met het ontstaan van kanker aan de eierstokken. Tot op heden is er geen aangetoond bewijs voor een dergelijke relatie. Wel is bekend dat vrouwen die geen kinderen hebben gekregen en die altijd cyclusproblemen hebben gehad waarvoor ze medicijnen hebben gebruikt, een iets verhoogde kans hebben op eierstokkanker. Dit licht verhoogde risico zou ook veroorzaakt kunnen worden door de stoornis aan de eierstokken zelf in plaats van het gebruik van de medicijnen. Een relatie tussen onvruchtbaarheid en een verhoogde kans op eierstokkanker was al bekend voordat deze medicijnen beschikbaar kwamen. Het blijft echter verstandig om deze medicijnen niet onnodig lang te gebruiken.

naar boven

resultaten

Clomifeen wordt voor verschillende behandelingen gebruikt waardoor het resultaat mede zal afhangen van de reden waarom het is voorgeschreven. 'Bij goed geselecteerde patiënten kan bij 80% een ovulatie worden verwacht en wordt 40% zwanger'.Ongeveer 75% van de zwangerschappen die tot stand komen door middel van clomifeen vindt plaats tijdens de eerste drie behandelingscycli. Deze resultaten gelden voor het gebruik van clomifeen voor het opwekken van de eisprong.
Het percentage zwangerschappen per ovulatiecyclus ligt rond de 15 %. Bijna 5% van de zwangerschappen zijn meervoudige zwangerschappen (bijna allemaal tweelingen). Paren moeten niet ontmoedigd raken als het gebruik van clomifeen niet resulteert in een zwangerschap - dit is de meest milde van diverse benaderingen. Als behandeling niet resulteert in een succesvolle zwangerschap, kunnen artsen clomifeen combineren met andere medicijnen, of kiezen voor een andere benadering.
Onderstaande grafiek toont de cumulatieve (steeds bij elkaar opgetelde) zwangerschapspercentages bereikt met meerdere kuren met clomifeencitraat bij vrouwen die niet regelmatig ovuleren. Zo laat de grafiek zien dat na 3 dagen cycli 20% van de behandelde vrouwen zwanger is geworden. Na 6 behandelingen is dat 40%.

naar boven